Het Vriendschapsverdrag-Loophole: Waarom Amerikanen naar Curaçao Kunnen Verhuizen en Minder Betalen voor Zorgverzekering
Curaçao is een rechtsstaat. Dit betekent dat de samenleving functioneert binnen een kader van wetten en normen. Soms hebben deze regels onvoorziene gevolgen die bij het opstellen van de wetgeving niet waren voorzien. Zulke hiaten kunnen grote financiële of economische gevolgen hebben. In deze artikelenreeks geven we enkele voorbeelden.
Internationale verdragen en nationale wetgeving
Verdragen hebben een hogere juridische status dan lokale verordeningen of algemene maatregelen. Een relevant verdrag in dit kader is het Verdrag van Vriendschap, Handel en Scheepvaart tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde Staten van Amerika.
Dit verdrag koppelen we aan de wettelijke regels omtrent toelating en uitzetting, evenals de vergoeding van zorgkosten, zoals geregeld in de Landsverordening Basisverzekering Ziektekosten (BVZ).
Het Amerikaans-Nederlands Vriendschaps- en Handelsverdrag, ondertekend op 8 oktober 1782, was een overeenkomst tussen de Verenigde Staten en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In 1956 werd dit vervangen door het huidige Verdrag van Vriendschap, Handel en Scheepvaart tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde Staten. Dit verdrag geldt nog steeds in alle landen van het Koninkrijk, dus ook in Curaçao.
Jurisprudentie over de toelating van Amerikanen
In een uitspraak van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie in 2014 werd het volgende vastgesteld:
Artikel II, lid 1, van het Vriendschapsverdrag bepaalt dat onderdanen van de ene partij het recht hebben het grondgebied van de andere partij te betreden en er te wonen.
Artikel 3 van het bijbehorende Protocol stelt dat Amerikanen in een deel van het Koninkrijk buiten Europa dezelfde rechten hebben als Nederlanders die daar niet zijn geboren. Volgens artikel 3 van de Landsverordening Toelating en Uitzetting (Ltu) krijgen Nederlanders die niet op Curaçao zijn geboren automatisch toelating, mits zij:
- Een recent bewijs van goed gedrag kunnen overleggen.
- Huisvesting en voldoende middelen van bestaan hebben.
Het Hof oordeelde dat artikel 3 van het Protocol direct moet worden toegepast. Dit betekent dat Amerikanen hetzelfde verblijfsrecht hebben als Nederlanders die niet op Curaçao zijn geboren.
In 2024 werd dit oordeel bevestigd: niet-Antilliaanse Nederlanders hebben automatisch toelating en hoeven geen verblijfsvergunning aan te vragen. Dat geldt dus ook voor Amerikanen die aan de voorwaarden voldoen.
Zorgkosten in de Verenigde Staten
Door dit juridische kader vallen niet alleen Nederlanders die niet op Curaçao zijn geboren, maar ook Amerikanen die zich hier vestigen en inschrijven onder de BVZ. Voor veel Amerikanen kan dit aantrekkelijk zijn, aangezien zorgpremies in de VS extreem hoog kunnen oplopen.
Eerst wat achtergrond over de medische voorzieningen in Amerika. In de VS zijn 65-plussers vaak verzekerd via Medicare, mits ze minstens tien jaar hebben gewerkt. Werknemers zijn meestal via hun werkgever verzekerd, waarbij werkgevers met meer dan 50 werknemers verplicht een verzekering aanbieden.
Wie geen toegang heeft tot Medicare of een werkgeversverzekering, is aangewezen op de Health Insurance Marketplace. Deze polissen moeten voldoen aan de Affordable Care Act (ACA) en accepteren iedere aanvrager, ongeacht de gezondheidstoestand. Maar de kosten zijn hoog: voor een echtpaar van 60+ kunnen de jaarlijkse premies oplopen tot 20.000–40.000 dollar, afhankelijk van het gekozen pakket (Bronze, Silver, Gold of Platinum). Rookt men, dan kan de premie zelfs 50–100% hoger uitvallen. Deze hoge premies verklaren mede waarom 27 miljoen Amerikanen onverzekerd zijn.
Het ontbreken van een verzekering, of de hoge premies, maakt het aantrekkelijk voor Amerikanen om zich via het Vriendschapsverdrag in Curaçao te vestigen.
Basisverzekering Ziektekosten (BVZ)
Volgens de BVZ is iedere ingezetene verzekerd, behalve wie een verblijfsvergunning op grond van de Ltu nodig heeft. Omdat Amerikanen die zich op Curaçao vestigen geen verblijfsvergunning hoeven aan te vragen, zijn zij automatisch verzekerd voor ziektekosten.
De financiering van de BVZ komt uit:
- Een inkomensafhankelijke premie van verzekerden.
- Een jaarlijkse bijdrage van de overheid van Curaçao voor AOV-gerechtigden, bijstandsontvangers en ouderen van 65+.
De premiehoogte is inkomensafhankelijk:
- Geen premie bij een jaarinkomen tot Cg 12.000.
- Glijdende schaal bij een inkomen tussen Cg 12.000 en Cg 18.000.
- 13,6% premie boven Cg 18.000.
- Voor 65-plussers die geen AOV-premie meer betalen: 6,5%.
- Geen premie over het inkomen boven Cg 150.000.
In 2023 bedroeg de premie-inkomst van het BVZ-fonds Cg 321 miljoen, met een overheidsbijdrage van Cg 278 miljoen. Eind 2023 waren 139.465 inwoners (89,5% van de bevolking) verzekerd onder de BVZ. Volgens de volkstelling van 2023 woonden er dat jaar 264 Amerikanen op Curaçao.
BVZ-voordelen voor Amerikanen
Amerikanen die zich permanent op Curaçao vestigen — doorgaans oudere, gepensioneerde en welgestelde personen — zijn automatisch verzekerd onder de BVZ. Zij betalen een BVZ-premie op basis van hun inkomen. Als hun belastbaar inkomen op Curaçao laag is en zij hun vermogen aanspreken, kunnen zij hun BVZ-premie laag houden. Dat is niet onwaarschijnlijk: deze groep raadpleegt vaak een belastingadviseur voordat zij zich op Curaçao inschrijven, om het belastbare (wereldwijde) inkomen laag te houden, bijvoorbeeld via de pensionadoregeling.
Hierdoor is de bijdrage van deze specifieke groep Amerikanen aan het BVZ-fonds beperkt en staat deze niet in verhouding tot het risico op vergoede medische kosten of de werkelijk gemaakte kosten. Vergeleken met de Amerikaanse situatie levert vestiging op Curaçao aanzienlijke financiële voordelen op: er kan fors worden bespaard op zorgpremies, en anders dan in de Verenigde Staten is het eigen risico en/of de eigen bijdrage op Curaçao verwaarloosbaar.
Het aantal ingeschreven Amerikanen op het eiland is beperkt maar groeiend. Sommigen komen hier werken; werkgevers zijn dan verplicht loonbelasting en sociale premies in te houden, inclusief BVZ. In dat geval is er voor de Amerikaan nauwelijks voordeel.
Het Vriendschapsverdrag van 1782 maakt dus onderscheid tussen Amerikanen en andere nationaliteiten onder niet-Nederlanders. Dit betekent dat Amerikaanse gepensioneerden verzekerd zijn onder de BVZ, terwijl alle andere nationaliteiten een verblijfsvergunning moeten aanvragen en een particuliere zorgverzekering moeten afsluiten als voorwaarde om zich op Curaçao te vestigen.
Bij de invoering van de Landsverordening Basisverzekering Ziektekosten in 2013 is over het hoofd gezien dat iedere Amerikaan zich op grond van het Vriendschapsverdrag tussen Amerika en Nederland in het Koninkrijk der Nederlanden kon vestigen, dus ook op Curaçao. Uit de uitspraken van het Hof volgt dat iedere Amerikaan die zich op Curaçao vestigt, ook automatisch BVZ-verzekerd is.
De BVZ dekt geen buitenlanders onder de Ltu, maar wél Amerikanen. Dit was niet de bedoeling van de wetgever. Voor Amerikanen is deze regeling aantrekkelijk, omdat zij op Curaçao minder betalen voor medische kosten en/of hun zorgverzekering.
